Gia sư tiếng Anh cho học sinh cấp 3 và luyện thi vào đại học

Gia sư tiếng Anh cho học sinh cấp 3 khác gia sư cấp 2 ở một điểm quyết định: từ kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, ngoại ngữ không còn bắt buộc mà nằm trong nhóm môn tự chọn, nên ba năm cấp 3 phải gắn với một lựa chọn cụ thể là con sẽ thi tiếng Anh, dùng chứng chỉ, hay làm cả hai. Kỳ thi 2026 có 347.455 trên tổng số 1.223.776 thí sinh đăng ký môn ngoại ngữ, khoảng 28%, và điểm trung bình môn tiếng Anh là 5,07 với 50,25% bài thi dưới trung bình. Kèm riêng ở lứa tuổi này vì vậy không phải là dạy thêm cho chắc, mà là chốt mục tiêu trước rồi ôn đúng định dạng đề đang thi.

Tiếng Anh cấp 3 khác cấp 2 ở ba chỗ

Chỗ thứ nhất là chuẩn đầu ra. Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh hết tiểu học đạt Bậc 1, hết trung học cơ sở đạt Bậc 2, hết trung học phổ thông đạt Bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam. Ba năm cấp 3 chỉ nhích một bậc, nhưng Bậc 3 lại chính là ngưỡng tối thiểu để chứng chỉ được chấp nhận cho việc miễn thi ngoại ngữ khi xét tốt nghiệp.

Chỗ thứ hai là định dạng đề. Đề tiếng Anh tốt nghiệp THPT từ năm 2025 gồm 40 câu trắc nghiệm làm trong 50 phút, bỏ hẳn ngữ âm, trọng âm và các câu ngữ pháp lẻ của đề cũ. Đề năm 2026 gồm bốn dạng: hoàn thành quảng cáo, thông báo hoặc tờ rơi 12 câu; sắp xếp câu thành đoạn hoàn chỉnh 5 câu; điền phần còn thiếu vào đoạn văn 5 câu; và đọc hiểu 18 câu. Thuộc bảng thì mà đọc chậm vẫn mất điểm.

Chỗ thứ ba là hệ quả. Ở cấp 2, điểm tiếng Anh chủ yếu ảnh hưởng học bạ và kỳ tuyển sinh lớp 10, như chúng tôi đã phân tích trong bài về gia sư cấp 2 tại TP.HCM. Lên cấp 3, cùng môn đó rẽ thẳng vào xét tuyển đại học, và sai lầm chọn hướng ở lớp 10 chỉ lộ ra vào lớp 12, lúc hết thời gian sửa.

Tiếng Anh thành môn tự chọn: những con số nên biết

Kỳ thi 2025 có 1.162.134 thí sinh đăng ký dự thi, trong đó 358.870 em chọn tiếng Anh, xếp thứ ba trong nhóm môn tự chọn sau Lịch sử và Địa lí. Kỳ thi 2026 có 1.223.776 thí sinh đăng ký, trong đó 347.455 em đăng ký môn ngoại ngữ, con số này tính gộp cả bảy thứ tiếng. Phổ điểm hai năm gần nhất Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố cho thấy môn này không dễ lên điểm.

Chỉ số môn tiếng Anh	Kỳ thi 2025	Kỳ thi 2026
Điểm trung bình	5,38	5,07
Điểm nhiều thí sinh đạt nhất	5,25	4,25
Tỷ lệ bài dưới 5 điểm	38,22%	50,25%
Số bài đạt điểm 10	141	311

Đáng chú ý không phải điểm trung bình giảm, mà là số bài điểm 10 tăng hơn gấp đôi trong khi tỷ lệ dưới trung bình vọt lên quá nửa: nhóm đầu và nhóm cuối đang tách xa nhau. Học đều theo sách giáo khoa vẫn có thể dừng ở vùng 5 điểm; muốn lên nhóm 8 điểm phải luyện đúng bốn dạng bài của đề hiện hành.

Chứng chỉ nào quy đổi được, và quy đổi vào đâu

Miễn thi ngoại ngữ khi xét tốt nghiệp, quy đổi thành điểm 10, và dùng chứng chỉ xét tuyển đại học là ba chuyện tách bạch mà phụ huynh hay gộp làm một. Quy chế thi kèm Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, hiệu lực từ 08/02/2025, cho phép thí sinh có chứng chỉ từ Bậc 3 trở lên được miễn thi bài ngoại ngữ. Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT nâng số chứng chỉ được chấp nhận trong kỳ thi 2026 lên 22 loại.

Chứng chỉ	Mức tối thiểu để được miễn thi (kỳ thi 2026)
IELTS	4.0
TOEFL	ITP 450 điểm hoặc iBT 45 điểm
TOEIC 4 kỹ năng	Nghe 275, Đọc 275, Nói 120, Viết 120
Cambridge	B1 Preliminary, B1 Business Preliminary hoặc B1 Linguaskill
Aptis ESOL	Bậc B1
Pearson	PTE Academic 43 điểm hoặc PEIC Level 2
Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam	Từ Bậc 3
HSK tiếng Trung	Cấp độ 3, miễn thi môn Tiếng Trung Quốc

Điểm mấu chốt nhiều gia đình bỏ sót: từ kỳ thi 2025, chứng chỉ chỉ còn dùng để miễn thi, không còn quy đổi thành điểm 10, và công thức xét tốt nghiệp bỏ hẳn môn đó ra. Rất ít gia đình chọn hướng này: kỳ thi 2026 chỉ có 7.952 thí sinh được miễn thi ngoại ngữ, chiếm 0,65%.

VSTEP là bài thi tiếng Anh Bậc 3 đến Bậc 5 theo Quyết định 729/QĐ-BGDĐT ngày 11/3/2015, chấm đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Chứng chỉ theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc từ Bậc 3 vẫn nằm trong danh mục được miễn thi, nhưng ở khâu xét tuyển đại học thì mức chấp nhận khác nhau theo từng trường, nên chỉ tính tới VSTEP nếu trường con nhắm ghi rõ chứng chỉ này trong đề án.

Trường đại học nào chấp nhận, và cách tra cho đúng

Không có danh sách chung cho mọi trường: Bộ quy định khung, con số cụ thể do từng trường công bố. Thông tư 06/2025/TT-BGDĐT, hiệu lực từ 05/5/2025, đặt hai giới hạn: điểm ngoại ngữ quy đổi từ chứng chỉ có trọng số không quá 50%, và trọng số kết quả học tập cả năm lớp 12 không dưới 25%. Mùa tuyển sinh 2026, Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT quy định thí sinh chỉ được chọn một cách dùng chứng chỉ, quy đổi thành điểm ngoại ngữ trong tổ hợp hoặc cộng điểm khuyến khích, không dùng cả hai; mức khuyến khích tối đa 1,5 điểm.

Cách tra cho đúng: mở trang tuyển sinh chính thức của trường thay vì trang tổng hợp trung gian, tìm đề án của đúng năm con dự thi, xem bảng quy đổi cùng ngưỡng nhận hồ sơ và tổ hợp áp dụng, rồi kiểm hạn hiệu lực chứng chỉ tới thời điểm nộp. Theo thông lệ, đề án công bố trước mùa xét tuyển vài tháng và mốc đăng ký nguyện vọng chạy theo lịch chung của Bộ từng năm, nên phải kiểm cổng chính thức, đừng dựa vào lịch năm cũ.

Kèm 1 kèm 1 hợp với ai ở cấp 3, và không hợp với ai

Kèm riêng đắt hơn học nhóm, nên cần biết khi nào nó đáng tiền. Theo kinh nghiệm dạy của chúng tôi, hình thức này hợp với bốn nhóm: mục tiêu lệch xa trình độ, kiểu muốn dải chứng chỉ cao nhưng vốn từ còn ở lớp 9; lớp 12 chỉ còn vài tháng, cần dồn vào đúng phần mất điểm; lịch dày, không giữ được khung giờ cố định; và cần luyện nói cùng viết, hai kỹ năng lớp đông không đủ giờ sửa.

Ngược lại, ba trường hợp nên cân nhắc lại. Con chưa chốt mục tiêu thi hay dùng chứng chỉ, khi đó kèm riêng dễ thành ôn dàn trải. Con không hổng kiến thức mà chỉ thiếu kỷ luật làm bài, cần người giám sát chứ chưa cần giáo viên riêng. Và con chỉ nhắm qua điểm tốt nghiệp trong khi ngân sách có hạn, khi đó nhóm hai tới ba bạn cùng trình độ hiệu quả hơn. Nếu gia đình phân vân giữa giáo viên Việt và giáo viên nước ngoài, chúng tôi đã bàn kỹ trong bài gia sư tiếng Anh bản ngữ hay người nước ngoài.

Lộ trình theo lớp 10, lớp 11 và lớp 12

Giai đoạn	Việc chính	Quyết định phải chốt
Lớp 10	Vá nền cấp 2, dựng thói quen đọc bài dài 250 từ	Chọn ngoại ngữ theo suốt cấp 3
Lớp 11	Nâng từ vựng học thuật, luyện bốn dạng bài của đề	Có theo đường chứng chỉ không, nhắm dải điểm nào
Hè lớp 11 lên 12	Thi thử có bấm giờ để lấy mốc thật	Danh sách trường, tổ hợp, bảng quy đổi từng trường
Lớp 12 kỳ 1	Thi lấy chứng chỉ nếu đã chọn hướng đó	Đăng ký môn tự chọn trong kỳ thi tốt nghiệp
Lớp 12 kỳ 2	Luyện đề bấm giờ 50 phút, thống kê lỗi theo từng dạng	Nguyện vọng cuối theo lịch của Bộ

Hai lỗi lặp lại nhiều nhất: chọn trường trước rồi mới xem bảng quy đổi, nên có chứng chỉ mà không dùng được; và bỏ hẳn môn tiếng Anh vì đã có chứng chỉ.

Dấu hiệu con mất gốc, và cách chọn gia sư cấp 3

Ở cấp 3, mất gốc ít khi lộ qua điểm trên lớp. Bốn dấu hiệu đáng tin hơn: làm đề thi thử theo định dạng mới thì tụt hẳn so với điểm kiểm tra ở trường; đọc một đoạn 250 từ mất hơn năm phút mà không tóm được ý chính; làm ổn câu chọn đáp án nhưng bó tay ở dạng sắp xếp câu thành đoạn; vốn từ dừng ở mức lớp 9, gặp từ học thuật là đoán bừa.

Cách kiểm nhanh tại nhà: lấy đề tốt nghiệp của năm gần nhất, cho con làm đủ 40 câu trong đúng 50 phút, rồi đếm số câu sai theo từng dạng. Bảng thống kê đó nói rõ hơn mọi nhận xét chung chung, và là thứ đầu tiên gia sư có nghề sẽ hỏi xin.

Khi chọn người dạy, nên hỏi thẳng ba câu. Cấu trúc đề tốt nghiệp hiện hành gồm mấy dạng, bao nhiêu câu mỗi dạng; ai còn nhắc ngữ âm với trọng âm là chưa cập nhật. Chữa bài đọc hiểu thế nào, có bắt con giải thích vì sao loại ba phương án còn lại. Và nếu mục tiêu là chứng chỉ thì đã dạy dải điểm nào, chấm phần viết theo tiêu chí gì.

Về học phí, chúng tôi không niêm yết một mức chung vì lộ trình mỗi em một khác. Các yếu tố làm học phí chênh nhau: mục tiêu là qua điểm tốt nghiệp hay nhắm dải chứng chỉ cao; kinh nghiệm giáo viên với đúng khối lớp 12 và đúng dạng đề; có chấm bài viết, luyện nói ngoài giờ không; học tại nhà, tại trung tâm hay trực tuyến; số buổi mỗi tuần; kèm riêng hay nhóm nhỏ; và thời điểm trong năm. Muốn có mức cụ thể theo mục tiêu của con, phụ huynh gọi hotline 028 7778 1618 hoặc ghé cơ sở dạy tiếng Anh của Trung tâm Ngoại Ngữ Gia Sư tại 168 Hoa Lan, Phường Cầu Kiệu, TP.HCM. Phụ huynh muốn học lại cùng con xem thêm bài gia sư tiếng Anh cho người lớn mất gốc.

Câu hỏi thường gặp

Con có IELTS 4.0 thì có được 10 điểm môn tiếng Anh khi xét tốt nghiệp không? Không. Từ kỳ thi 2025, chứng chỉ từ Bậc 3 trở lên chỉ dùng để miễn thi, công thức xét tốt nghiệp không còn tính điểm môn đó. Muốn dùng cho xét tuyển đại học thì phải theo bảng quy đổi riêng của từng trường.

Không thi tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp thì có mất cơ hội vào đại học không? Tùy tổ hợp con nhắm. Nếu ngành đó xét tổ hợp có tiếng Anh, bỏ thi là mất một cửa. Các chuyên gia tuyển sinh khuyến nghị thí sinh có chứng chỉ vẫn nên đăng ký thi tiếng Anh để giữ thêm lựa chọn.

Lớp 12 mới bắt đầu học kèm riêng thì có kịp không? Không ai trả lời được nếu chưa đo. Hãy cho con làm một đề tốt nghiệp bấm giờ 50 phút và đếm lỗi theo bốn dạng bài, từ đó mới biết khoảng cách tới mục tiêu. Chúng tôi không cam kết một mức điểm cụ thể, vì kết quả còn phụ thuộc nền hiện có và mức tự học ở nhà.

Học tiếng Trung ở cấp 3 có dùng được cho kỳ thi tốt nghiệp không? Có. Tiếng Trung Quốc nằm trong nhóm ngoại ngữ được chọn thi tốt nghiệp cùng tiếng Anh, Nga, Pháp, Đức, Nhật và Hàn, và HSK cấp độ 3 là mức tối thiểu để miễn thi môn này. Học sinh bắt đầu từ lớp 10 thường đủ thời gian tích lũy, nhưng vẫn nên kiểm tổ hợp xét tuyển của ngành mình nhắm.