Gia sư tiếng Anh bản ngữ hay người nước ngoài: chọn sao?

Gia sư tiếng Anh bản ngữ phát huy tác dụng rõ nhất với người đã có nền tảng và cần sửa phát âm, tăng phản xạ nói, chuẩn bị phỏng vấn hoặc làm việc trong môi trường quốc tế; còn người mất gốc hoặc đang luyện thi có cấu trúc thường tiến nhanh hơn nếu học giáo viên Việt khoảng 3 đến 6 tháng trước, sau đó mới chuyển sang bản ngữ. Trong số học viên hỏi lớp 1 kèm 1 tại trung tâm chúng tôi, không ít người yêu cầu giáo viên bản ngữ ngay từ buổi đầu trong khi vốn tiếng Anh còn ở mức rất cơ bản, tức là chưa dùng được đúng thứ mà họ trả tiền cao hơn để có. Khó khăn quen thuộc là học viên nghe không kịp, ngại hỏi lại, cả buổi trôi qua trong im lặng và gật đầu. Khó khăn thứ hai nằm ở phía phụ huynh: rất khó kiểm chứng một giáo viên nước ngoài có bằng dạy học thật hay chỉ có hộ chiếu và khả năng nói tự nhiên.

Bản ngữ hay không bản ngữ: khác biệt thật nằm ở đâu

Giáo viên bản ngữ (native speaker) là người có tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ, thường đến từ Anh, Mỹ, Úc, Canada, New Zealand, Ireland. Giáo viên nước ngoài không bản ngữ là người nước ngoài dùng tiếng Anh rất tốt nhưng tiếng Anh không phải tiếng mẹ đẻ, phổ biến ở TP.HCM là giáo viên Philippines, Nam Phi và một số nước châu Âu. Cả hai nhóm đều có người dạy giỏi và người dạy dở, vì bản ngữ là một đặc điểm về ngôn ngữ mẹ đẻ chứ không phải một chứng nhận về năng lực sư phạm.

Học viên đến với chúng tôi hay nhầm hai thứ: nói hay và dạy được. Một người bản ngữ nói trôi chảy vẫn có thể lúng túng khi phải giải thích vì sao dùng thì hiện tại hoàn thành thay vì quá khứ đơn, vì họ dùng theo cảm giác chứ chưa từng học ngữ pháp tiếng Anh như người học ngoại ngữ. Ngược lại, một giáo viên Philippines có chứng chỉ TESOL và vài năm kinh nghiệm dạy học viên châu Á thường biết trước học viên Việt sẽ vướng ở đâu: âm cuối, âm /θ/, trọng âm từ, và thói quen dịch từng chữ từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Bảng dưới đây tóm tắt để phụ huynh và người đi làm dễ đối chiếu trước khi chốt gia sư.

Khi nào nên học bản ngữ, khi nào nên học giáo viên Việt trước

Nên ưu tiên gia sư bản ngữ khi mục tiêu nằm ở đầu ra nói và nghe trong tình huống thật: chuẩn bị phỏng vấn với sếp người nước ngoài, sắp đi công tác, sắp phỏng vấn visa du học, cần bỏ thói quen nói tiếng Anh theo cấu trúc tiếng Việt, hoặc đã đạt khoảng trình độ B1 và bị chững lại vì thiếu môi trường. Trẻ nhỏ cũng hưởng lợi từ việc nghe giọng bản ngữ sớm, với điều kiện giáo viên có kinh nghiệm dạy trẻ và biết giữ nhịp lớp, chứ không phải chỉ chơi trò chơi cho hết giờ.

Nên chọn giáo viên Việt trước trong ba trường hợp. Thứ nhất là mất gốc thật sự, chưa đọc được phiên âm, chưa nắm thì cơ bản; giai đoạn này cần giải thích bằng tiếng Việt để tiết kiệm thời gian. Thứ hai là luyện thi có cấu trúc như VSTEP, TOEIC hay IELTS ở phần Writing và Reading, nơi chiến thuật làm bài và kinh nghiệm chữa bài theo tiêu chí quan trọng hơn giọng nói. Thứ ba là học sinh phổ thông cần bám chương trình trên lớp và chuẩn bị kiểm tra định kỳ. Cách phân bổ mà chúng tôi thường tư vấn cho học viên mới là học nền tảng với giáo viên Việt hai buổi mỗi tuần, sau đó thêm một buổi nói với giáo viên nước ngoài khi đã đủ vốn từ để giữ được một cuộc hội thoại vài phút.

Sau vài buổi đầu với gia sư bản ngữ, có mấy dấu hiệu cho thấy lớp đang đi đúng hướng: học viên nói nhiều hơn giáo viên trong phần lớn thời lượng, lỗi phát âm được ghi lại và luyện lại ở buổi sau chứ không sửa xong rồi bỏ, mỗi buổi có một chủ đề và một nhóm từ vựng rõ ràng thay vì trò chuyện ngẫu hứng. Nếu buổi học chỉ xoay quanh hỏi thăm cuối tuần và học viên vẫn im lặng như buổi đầu, vấn đề thường không nằm ở quốc tịch giáo viên mà ở cách tổ chức buổi dạy, và đó là lúc cần đổi giáo viên hoặc lùi lại một bước để bổ nền tảng.

TESOL, TEFL, CELTA khác nhau ra sao và vì sao phải hỏi giấy tờ

Ba tên gọi này xuất hiện dày đặc trong hồ sơ gia sư người nước ngoài, nhưng chúng không nằm cùng một cấp. TEFL và TESOL là tên gọi chung của cả một nhóm khóa đào tạo do rất nhiều đơn vị cấp, còn CELTA là một chứng chỉ cụ thể có đơn vị cấp duy nhất; nói cách khác, CELTA cũng là một khóa đào tạo dạy tiếng Anh cho người nước ngoài, chỉ khác ở chỗ nó có tên riêng và quy trình đánh giá thống nhất. Vì vậy, điều đáng hỏi không phải là giáo viên có chứng chỉ nào, mà là ai cấp, học bao nhiêu giờ và có phần dạy thực hành hay không. Nên xin bản scan chứng chỉ kèm mã số tra cứu, chứ không dừng ở lời giới thiệu từ người môi giới.

• TEFL (Teaching English as a Foreign Language): khóa đào tạo dạy tiếng Anh cho người học ở nước không dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính. Rất nhiều đơn vị cấp, mức thời lượng hay được rao là từ 120 giờ trở lên, chất lượng chênh lệch tùy tổ chức đào tạo và tùy có học phần đứng lớp thật hay chỉ học online.
• TESOL (Teaching English to Speakers of Other Languages): phạm vi rộng hơn, dùng được cả ở nước nói tiếng Anh lẫn nước không nói tiếng Anh. Nhiều trường đại học cấp bằng và chứng chỉ TESOL với chương trình bài bản, nhưng cũng có không ít khóa ngắn hạn cấp chứng chỉ cùng tên.
• CELTA (Certificate in English Language Teaching to Adults): chứng chỉ do Cambridge English thuộc Đại học Cambridge cấp, yêu cầu học viên dạy thực hành có giám sát và được đánh giá trực tiếp. Đây là chứng chỉ được thị trường xem là chặt chẽ nhất trong ba tên gọi kể trên, và tên gọi hướng tới người học trưởng thành nên nếu con còn nhỏ thì vẫn cần hỏi thêm kinh nghiệm dạy trẻ.
• Bằng đại học ngành ngôn ngữ hoặc sư phạm: đáng giá hơn một khóa chứng chỉ ngắn hạn, nên hỏi khi giáo viên nhận dạy luyện thi.
• Kinh nghiệm dạy học viên Việt Nam: hỏi thẳng đã dạy bao lâu tại Việt Nam và dạy nhóm tuổi nào, vì lỗi phát âm của người Việt có đặc thù riêng.

Học phí gia sư tiếng Anh tại TP.HCM: khoảng tham khảo

Các mức dưới đây là khoảng phổ biến mà chúng tôi quan sát được trên thị trường gia sư TP.HCM, dùng để tham khảo khi so sánh, không phải bảng giá của bất kỳ trung tâm nào và cũng không phải kết quả một cuộc khảo sát chính thức. Học phí thực tế phụ thuộc trình độ và bằng cấp giáo viên, số buổi cam kết, học tại nhà hay online, quãng đường di chuyển, và mục tiêu là giao tiếp hay luyện thi lấy điểm.

Gia sư Việt là sinh viên ngành ngôn ngữ thường ở khoảng 120.000 đến 200.000 đồng mỗi giờ. Giáo viên Việt có kinh nghiệm luyện thi thường ở khoảng 250.000 đến 450.000 đồng mỗi giờ, có thể cao hơn nếu có kết quả thi cao và hồ sơ học viên đã đạt mục tiêu. Giáo viên nước ngoài không bản ngữ thường ở khoảng 150.000 đến 350.000 đồng mỗi giờ, trong đó lớp online nằm ở nửa dưới của khoảng này còn dạy kèm tại nhà nằm ở nửa trên. Giáo viên bản ngữ có chứng chỉ giảng dạy thường từ khoảng 400.000 đồng mỗi giờ trở lên, và dạy kèm tại nhà ở khu vực trung tâm có thể vượt 700.000 đồng mỗi giờ vì tính cả thời gian di chuyển. Mức thấp bất thường so với các khoảng này thường đi kèm một trong hai điều: giáo viên chưa có chứng chỉ giảng dạy, hoặc lớp thực chất là lớp nhóm được giới thiệu như lớp 1 kèm 1.

Danh sách kiểm tra trước khi chốt gia sư

Trước khi đóng học phí trọn gói, học viên và phụ huynh nên yêu cầu đủ sáu điểm sau. Một trung tâm hoặc gia sư làm việc nghiêm túc sẽ trả lời được ngay, không cần vòng vo.

• Buổi dạy thử với đúng giáo viên sẽ dạy, kèm bài kiểm tra trình độ đầu vào và nhận xét bằng văn bản, tránh trường hợp thử một người rồi dạy một người khác.
• Giáo trình cụ thể: tên sách, số bài sẽ đi trong một khóa, tài liệu bổ sung. Nếu giáo viên nói sẽ tự soạn theo học viên, hãy xin xem giáo án mẫu của một học viên cũ.
• Cam kết đầu ra ghi rõ ràng: cam kết nên gắn với mốc đo được như đạt mức điểm mục tiêu trong bài thi thử nội bộ, kèm điều kiện đi kèm về số buổi vắng và bài tập về nhà.
• Chính sách đổi giáo viên: được đổi sau bao nhiêu buổi, có mất phí không, ai chịu trách nhiệm bàn giao tiến độ.
• Hợp đồng và biên nhận học phí ghi rõ số buổi, thời lượng mỗi buổi, điều kiện bảo lưu và hoàn phí khi ngừng giữa chừng.
• Cách báo cáo tiến độ: bao lâu có nhận xét một lần, có ghi âm hoặc ghi hình buổi học cho phụ huynh xem lại hay không.

Câu hỏi thường gặp

Q: Người mất gốc hoàn toàn có nên học ngay với gia sư tiếng Anh bản ngữ không?
A: Chúng tôi thường khuyên không nên bắt đầu bằng lớp bản ngữ khi học viên chưa đọc được phiên âm và chưa nắm các thì cơ bản, vì phần lớn thời gian sẽ trôi qua trong việc đoán ý thay vì học. Lộ trình hiệu quả hơn là học nền tảng với giáo viên Việt khoảng 3 đến 6 tháng tùy nền tảng ban đầu để có đủ vốn từ và cấu trúc, sau đó thêm buổi nói với giáo viên nước ngoài để luyện phản xạ và sửa phát âm.

Q: Làm sao biết một gia sư người nước ngoài có bằng dạy học thật?
A: Chúng tôi đề nghị phụ huynh yêu cầu bản scan chứng chỉ TESOL, TEFL hoặc CELTA kèm mã số và tên đơn vị cấp, sau đó tra cứu trực tiếp trên trang của tổ chức cấp chứng chỉ. Nên hỏi thêm bằng đại học, thời gian đã dạy tại Việt Nam và xin một buổi dạy thử có bài kiểm tra đầu vào, vì hộ chiếu nước ngoài không thay thế được năng lực sư phạm.

Q: Học phí gia sư tiếng Anh người nước ngoài tại TP.HCM khoảng bao nhiêu?
A: Theo mặt bằng thị trường mà chúng tôi quan sát được, giáo viên nước ngoài không bản ngữ phổ biến ở khoảng 150.000 đến 350.000 đồng mỗi giờ, còn giáo viên bản ngữ có chứng chỉ giảng dạy thường từ khoảng 400.000 đồng mỗi giờ trở lên và cao hơn khi dạy kèm tại nhà. Đây là khoảng tham khảo để so sánh, mức cụ thể còn tùy bằng cấp giáo viên, số buổi đăng ký, hình thức học online hay tại nhà và mục tiêu đầu ra.

Kết luận

Chọn gia sư tiếng Anh không phải là chọn quốc tịch, mà là chọn đúng người cho đúng giai đoạn học. Người mất gốc cần một giáo viên giải thích được bằng tiếng Việt, người luyện thi cần một giáo viên hiểu tiêu chí chấm, người đã có nền tảng và cần nói tự tin thì gia sư bản ngữ là khoản đầu tư xứng đáng. Trước khi chốt lớp, hãy kiểm tra đủ chứng chỉ, giáo trình, buổi dạy thử và hợp đồng; đó là cách đơn giản nhất để học phí bỏ ra biến thành tiến bộ thấy được sau vài tháng.